Blogs

Oudere berichten                                                                           Nieuwere berichten

De kunst van het paradoxale leven

“Waarom krijgen we juist de slappe lach op momenten dat we bloedserieus moeten zijn? Waarom hebben we na een hele week vriendelijk en geduldig te zijn geweest, een grote behoefte om eens helemaal los te gaan? Waarom zijn we beheerste, vreedzame en evenwichtige mensen, maar toch (stiekem) gefascineerd door beelden van geweld en bloedstollende horror? We zijn een vat vol tegenstrijdigheden. En dat is maar goed ook, want dat houdt ons in beweging en in evenwicht. Maar we hebben het vaak moeilijk om onze tegenstrijdige kanten te erkennen en een plaats te geven. Het is blijkbaar makkelijker om ons op slechts één dimensie te positioneren, onze identiteit daaraan vast te knopen en de tegenpool van ons af te duwen.”

Dit is een citaat uit het boek van Ivo Brughmans, ‘de kunst van het paradoxale leven‘. Via een collega kwam ik kort geleden met hem contact. Hij had het boek ‘Zorg voor zin!’ gelezen en vanuit zijn eigen denken over het verzoenen van tegenpolen en zijn recent uitgekomen boek was hij bijzonder geboeid geraakt door mijn bijdrage over Sinterklazen en Zwarte Pieten bij de gevangenissen zoals ik dat beschrijf in mijn artikel ‘de paradox van sociale veiligheid’. Toen ik Ivo’s boek gelezen had bleek al snel dat we beiden geraakt zijn door deze zelfde puzzel: hoe komen we van een of-of cultuur en manier van denken tot een en-en cultuur die een totaal andere manier van denken van ons vraagt.

Alle reden om een ontmoeting te arrangeren tussen een Belgische filosoof die als organisatie adviseur in Nederland werkt en een Nederlandse organisatie adviseur die tevens als psychotherapeut werkt. We ontdekten al snel dat we beiden niet echt in een hokje passen, maar dat ondanks ons beider veelzijdigheid (en het drukke leven dat daar mee gepaard gaat) we het “in het moment zijn” op hoge waarde schatten. Onze ontmoeting vond dan ook plaats aan het einde van een prachtige zomerdag aan het strand van Katwijk.

Ivo beschrijft in zijn boek het thema van de paradox vanuit een breed maatschappelijk perspectief. In zijn boek maakt hij met sprekende voorbeelden duidelijk welke gevolgen van de of-of cultuur we dagelijks ervaren. Je vindt deze tegenstelling in allerlei gebieden: opvoeding, management, beleid, klantcontact. Hij schrijft:

“Een beleidsmaker wordt maar al te vaak geconfronteerd met dilemma’s: preventie of bestrijding van criminaliteit, groen of economische ontwikkeling, diversiteit of eigenheid, eigen verantwoordelijkheid of solidariteit. Traditioneel kijken we naar deze dilemma’s vanuit een ‘of/of’perspectief. Onze (politieke) cultuur en publieke opinie sturen er op aan om ‘eenduidige keuzes’ te maken, want dat geeft duidelijkheid en houvast. Maar bij elk probleem van enige complexiteit werken eenzijdige oplossingen niet en moet een te sterke beweging naar ‘links’ vroeg of laat gecorrigeerd worden met een beweging naar ‘rechts’ en omgekeerd. In mijn boek werk ik een radicaal ‘én-én’-perspectief uit, waarbij het de kunst is om juist te balanceren tussen tegenpolen. Om duurzaam te zijn moet beleid altijd tegenpolen in zich verenigen, waardoor onvruchtbare dilemma’s worden omgezet in creatieve paradoxen. Het ‘én/én’-perspectief nodigt uit in het vinden van creatieve oplossingen: een groentetuin op een kantoorgebouw, een bejaardenhuis met een kindercrèche, parkeergarage met muurschilderingen, een begraafplaats met speeltuin.”

Deze positie tussen de polen is geen statische toestand, maar een continu balanceren. Tijdens ons gesprek merkten we dat daar waar ik in mijn artikel vooral gericht ben op het vinden van die specifieke, nieuwe, nog onbekende positie binnen de paradox, Ivo tegenstellingen bij elkaar wil brengen zonder de verschillen op te heffen. Hij heeft een geleidelijke, stapsgewijze weg ontwikkeld waarmee mensen kunnen leren om te gaan met de paradox.

– Eerst komen mensen op het idee dat het mogelijk is om twee tegengestelde meningen naast elkaar te laten bestaan.
– Bij nader onderzoek zal je zien dat je niet altijd standvastig op het ene uiteinde van de paradox staat.
– Je kunt leren om ook eens te verkennen welke toegevoegde waarde in het andere uiteinde van de paradox zou kunnen zitten.
– En dan kun je wellicht tot de slotsom komen dat het mogelijk is om per situatie een andere positie binnen dezelfde paradox te nemen
– om tenslotte te ervaren dat het “midden” niet bestaat. Je kunt elke positie innemen die je maar wilt, als je je maar bewust bent van waar je je precies in het spectrum bevindt. Ivo visualiseert dat als een positie buiten de tegenstelling (de ‘neutrale observator’). Kennelijk is er een nieuwe positie nodig om de uitersten te verenigen.

Ik neem dit inmiddels mee in mijn gesprekken met mijn cliënten. Ik trek een denkbeeldige lijn in de kamer met aan beide kanten de uitersten van de paradox waar iemand mee worstelt (bijv. “in control zijn” tegenover “volledig loslaten”). Vervolgens praten we over thema’s uit het leven van de cliënt waar dit speelt. En telkens kijken we waar op de lijn tussen de tegenstellingen welke grenzen gevoeld worden. Wat gebeurt er als je die grens overgaat? Mensen leren hun voorkeuren tussen de uitersten kennen maar leren ook dat het een keuze is waar ze gaan staan. En ze leren zich bewust worden van de wijze waarop je een bewuste keuze kunt maken over je positie tussen de uitersten i.p.v. een positie op een van de uitersten. Er is een lange weg te gaan voordat het andere uiterste is bereikt. En als je even een stap opzij doet zie je dat op die weg verschillende en-en posities te vinden zijn. Dit inzicht werkt bevrijdend. In mijn artikel wordt een vergelijking gemaakt met de weg van de held, zoals in sprookjes voorkomt. Ik merk dat het vaak moed vraagt om open te staan voor beide kanten van de tegenstelling en om actief te gaan zoeken naar een nieuwe balans. Ivo’s boek bracht een belangrijke toevoeging op mijn puzzel over werken met paradoxen. Een aanrader voor iedereen die net zo gefascineerd hierover is als wij dat zijn.

Het boek “de kunst van het paradoxale leven” biedt een praktische handleiding tot het inclusief omgaan met tegenpolen, op persoonlijk, organisatorisch en maatschappelijk niveau. Zoals het een goed praktisch-filosofisch boek betaamt, bestrijkt het alle aspecten van het leven: van liefde tot leiderschap, van duurzaamheid tot wendbare organisaties, van spiritualiteit tot economie, van erotiek tot innovatie. ‘Managementgoeroe’ Fons Trompenaars zegt over het boek: ”A very inspiring book on reconciling opposites which provides an unconventionally refreshing approach to the big challenges of today”.

Website boek van Ivo Brughmans: www.dekunstvanhetparadoxaleleven.com

Link naar de Ivo Brughmans blog : http://dekunstvanhetparadoxaleleven.com/over-sinterklazen-en-zwarte-pieten/

Recensie op Managementboek.nl: http://www.managementboek.nl/boek/9789401401807/de-kunst-van-het-paradoxale-leven-ivo-brughmans

Geplaatst op 4 september 2013

Artikel "paradox van de sociale veiligheid" is uit.

Op dinsdag 21 mei werd in Leeuwarden het nieuwe boek van de Kenniskring Mens en Organisatie van Stenden University gepresenteerd. In dat boek staat het artikel dat ik geschreven heb naar aanleiding van interviews die ik gehouden heb met 6 leidinggevenden en 1 medewerker van Justitiele Inrichtingen. Hierin stel ik dat dat het hier niet gaat om een glijdende schaal met als uitersten aan de ene kant “sociaal, in de relatie” en aan de andere kant “aandacht voor procedures en veiligheidsmaatregelen” (zoals vaak gedacht wordt), maar dat het gaat om het omgaan met, en om het uithouden in een paradox. Cruciaal hierbij is het besef dat er geen “goed of fout” is, dat beide uiteinden van de paradox tegelijkertijd aanwezig kunnen zijn in het hier-en-nu. Dit vraagt om aandacht, tegenwoordigheid van geest, en om een onderzoekende houding. Er is echter wel een aantal kwaliteiten te benoemen die behulpzaam kunnen zijn bij het balanceren in de paradox. Deze worden beschreven in het onderzoek, alsook een aantal aanbevelingen voor leiders die met dit thema (veilig EN sociaal) geconfronteerd worden.

De paradox van de sociale veiligheid

Via de link vindt u een pdf met mijn artikel.

Geplaatst op 27 mei 2013

De Paradox van het midden

Het zijn spannende tijden. We zitten middenin een fikse crisis en we zijn het als Nederlanders volstrekt oneens over de wijze waarop die opgelost moet gaan worden. Bij de laatste verkiezingen bleek maar al te duidelijk dat er verschillende aanvliegroutes zijn: de route van links en die van rechts. Het goede nieuws is dat VVD en PvdA nu met elkaar om de tafel moeten, om samen te kijken hoe een goed plan gemaakt kan worden om ons door de crisis te loodsen. Een prachtige, unieke kans om een stap te maken naar een nieuw soort denken. Want, zoals Einstein al aangaf: “je kunt de problemen in je leven niet oplossen met dezelfde soort gedachten als die waarmee je de problemen in je leven hebt geroepen.” Wat betekent dit voor de komende periode van onderhandelen?

Het zit (zeker in de politiek) in ons systeem om te denken vanuit tegenstellingen, vanuit dualiteiten. Dualistisch denken sluit het een uit, ten gunste van het ander. Het maakt tegenstellingen zichtbaar. We voelen ons vaak gedwongen te kiezen tussen tegengestelden, om een spanningsvolle situatie weer tot rust te brengen. Door een tegenstelling te vergroten kan een (schijnbare) duidelijkheid gecreëerd worden waardoor de wereld weer overzichtelijk lijkt. Welnu, dat hebben we vorige week overtuigend gedaan. We hebben een duidelijke tegenstelling gecreëerd.

Er bestaan ook denkstromingen die uitgaan van een onderliggende heelheid. Daarbij wordt met name belang gehecht aan de samenhang tussen de uitersten. Een voorbeeld: individualiteit en gemeenschapszin lijken elkaar uit te sluiten, maar geven beide uiting aan het sociale in de mens. Zonder een begrip van de mens als sociaal wezen kun je immers geen uitspraak doen over zijn individualiteit. We spreken dan van een paradox. Om iets te kunnen benoemen als paradox zijn volgens Lenette Schuijt drie zaken nodig:

1. Er is sprake van tegengestelde krachten die elk een zekere waarde of waarheid vertegenwoordigen.

2. Dit zijn natuurlijke en onvermijdelijke krachten en

3. Deze krachten hangen met elkaar samen. Ze komen voort uit een onderliggend begrip waardoor de tegenstelling wordt overstegen.

Momenteel doe ik onderzoek naar de spanning die veel leidinggevenden in een Justitiële setting vaak voelen tussen enerzijds “laissez faire” (ruimte geven aan persoonlijke initiatieven van je medewerkers) en “macht” (je houden aan de regels en voorschriften). Het sterker inzetten van “macht” (door bijvoorbeeld het strak uitvoeren van procedures) lijkt afbreuk te doen aan de flexibiliteit die nodig is om succesvol met spannende situaties om te kunnen gaan (in het extreme “laissez faire”) en vice versa. In mijn onderzoek ga ik ervan uit dat het hier om een paradox gaat. Zowel een goede aandacht voor het hanteren van de procedures, als het vieren van de teugels zijn nodig om professioneel te kunnen werken met gedetineerden. Mijn onderzoeksvraag is dan ook: “wat gebeurt er als de uitersten in deze paradox worden overstegen?“

Ik heb diezelfde vraag ten aanzien van de onderhandelingen die nu aan het opstarten zijn. Wordt het een beetje links en een beetje rechts of is het mogelijk dat de door iedere Nederlander gedeelde wens om uit de crisis te komen een nieuwe weg doet ontstaat? Iets wat beide partijen apart nog niet hebben bedacht, zoals Einstein suggereert dat nodig is? Ontstaat dan wellicht regeren vanuit zoiets als Landsbelang of zo?

Pas als we de spanning tussen twee polen laten bestaan en misschien zelfs bewust onderzoeken, dan kunnen nieuwe inzichten, ontwikkeling en groei ontstaan. Het leven vanuit een paradox brengt beweging, creativiteit en denken buiten de bekende kaders. En het maakt bezieling mogelijk. Briskin zegt hierover: “Door het worstelen met tegenstellingen wordt de ziel wakker geroepen. Bezieling bestaat in de spanning tussen schijnbare tegenstellingen die voortkomen uit onze eigen ervaringen. De ziel is in essentie paradoxaal. Wat de ziel in organisaties doodt is de wens om de paradox in tweeën te klieven, een van de twee kanten te negeren of de spanning tussen beide zijden te negeren. We kunnen niet alleen maar visionair zijn of pragmatisch. Om het geheel te kunnen overzien, moeten we het uithouden in de paradox.”

Geplaatst op 18 september 2012

Filmpjes over Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Bij ACT-coaching komen vaak al die lastige gedachten, ideeën, gevoelens, herinneringen en lichamelijke ervaringen naar voren die ons kunnen blokkeren om dat te doen wat we werkelijk belangrijk vinden in het leven. In deze simpele animatiefilms zie je twee verhalen die je op ideeën kunnen brengen hoe je daar mee om kunt gaan.





Geplaatst op 2 juli 2012

Gelassenheit

Het consultancyvak doet een sterk beroep op mijn innerlijke veerkracht. Ik voel me volledig betrokken bij de vraag van mijn klant. Tegelijkertijd moet ik vaak met lede ogen aanzien dat het mijn klant lang niet altijd lukt om zijn of haar dromen uit te laten komen. Dat komt bijvoorbeeld door onvermogen van de klant zelf, maar het kan ook komen door onwil of onvermogen van belangrijke mensen in de klantorganisatie. Dan is het van fundamenteel belang dat ik ook de houding van “Gelassenheit” beoefen. De juiste vertaling daarvoor is niet “gelatenheid”, maar “gemoedsrust”, of “sereniteit”. Dat heeft alles te maken met innerlijke rust, vredigheid, kalmte. Als een consultant het evenwicht weet te vinden tussen betrokkenheid en innerlijke rust, dan kan hij of zij op het juiste moment ook weer loslaten vanuit respect voor het proces waar de klant in zit. Als je dit proces actief, maar met innerlijke kalmte kunt volgen, dan weet je op het juiste moment welke actie passend is om een stap verder te komen. En een enkele constructieve stap is voor een klant (individu, groep of organisatie) vaak al genoeg om het vertrouwen te krijgen te kunnen veranderen in de richting van zijn of haar dromen.

Geplaatst op 22 mei 2012

Oudere berichten                                                                           Nieuwere berichten